Crishock upozorio na „de facto odvajanje“ RS-a od BiH: Izvještaj pred Vijećem sigurnosti UN-a izazvao reakcije

Vlasti Republike Srpske burno su reagovale na izvještaj koji je vršilac dužnosti visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini Louis Crishock uputio generalnom sekretaru Ujedinjenih nacija i članicama Vijeća sigurnosti UN-a. O izvještaju, koji obuhvata period od 16. aprila do 15. oktobra 2026. godine, Vijeće sigurnosti trebalo bi raspravljati 30. oktobra.

U dokumentu se upozorava na nastavak institucionalnih opstrukcija i zapaljive političke retorike, prvenstveno iz političkih krugova vlasti Republike Srpske. Poseban naglasak stavljen je na blokade u državnim institucijama, nepoštivanje odluka državnog pravosuđa i poteze koji bi, prema ocjeni iz izvještaja, mogli dovesti do postepenog udaljavanja entitetskih institucija od ustavnog poretka Bosne i Hercegovine.

Blokade državnih institucija i usporavanje reformi

Prema navodima iz izvještaja, rad institucija na državnom nivou otežan je blokadama u Vijeću ministara BiH i parlamentarnim tijelima. Posljedice se, kako se navodi, ogledaju u ograničenom zakonodavnom učinku, kašnjenju u imenovanjima i osiguravanju finansiranja te kadrovskim ograničenjima.

Crishock upozorava i na nastavak ignorisanja odluka državnog pravosuđa, posebno obavezujućih odluka Ustavnog suda Bosne i Hercegovine koje se odnose na državnu imovinu.

U izvještaju se navodi:

„Vlasti Republike Srpske nastavile su ignorisati odluke državnog pravosuđa, naročito obavezujuće odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, uključujući one koje se odnose na državnu imovinu. Ove stalne opstrukcije slabe državne institucije, ograničavaju njihovu sposobnost da izvršavaju zakonske obaveze i usporavaju euroatlantske integracije. U kombinaciji s pokušajima zaobilaženja državnih institucija i uspostavljanja zasebnih struktura u Republici Srpskoj, one učvršćuju scenario de facto odvajanja.“

Autor izvještaja smatra da takvi postupci ne utiču samo na svakodnevni rad institucija nego i na funkcionisanje ustavnog sistema uspostavljenog Općim okvirnim sporazumom za mir.

Upozorenje na postepeno de facto odvajanje

U dokumentu se posebno ističe da formalna raspodjela nadležnosti prema Ustavu BiH ostaje nepromijenjena, ali da se sposobnost državnih institucija da te nadležnosti provode postepeno umanjuje.

„Ovi obrasci opstrukcija podrivaju i ustavni poredak uspostavljen Općim okvirnim sporazumom za mir. Iako formalna raspodjela nadležnosti prema Ustavu ostaje nepromijenjena, sposobnost državnih institucija da te nadležnosti provode postepeno se umanjuje, čime se otežava djelotvorno funkcionisanje Bosne i Hercegovine kao suverene države“, navodi se u izvještaju.

Dokument se osvrće i na pokušaje uspostavljanja pravnih i institucionalnih rješenja u Republici Srpskoj koja odgovaraju nadležnostima dodijeljenim državnim institucijama.

„Pored sistematskih opstrukcija, zabilježeni su pokušaji da se u Republici Srpskoj izvršavaju, preslikavaju ili uspostavljaju pravni i institucionalni aranžmani koji odgovaraju nadležnostima dodijeljenim državnim institucijama. Takvi pokušaji mogli bi dovesti do toga da se javna vlast u Republici Srpskoj sve više odvaja od ustavnog i institucionalnog okvira države, čime se podstiče postepeno de facto odvajanje od države Bosne i Hercegovine“, ističe se u dokumentu.

Dodik najavio vraćanje entitetskih nadležnosti

U izvještaju se navodi i da je Milorad Dodik, u obraćanju nakon izbora, obećao nastavak politika SNSD-a i ponovio namjeru da Republici Srpskoj vrati nadležnosti u oblastima odbrane, granične kontrole, obavještajnog rada i indirektnog oporezivanja.

Prema dokumentu, Dodik je također najavio nastavak zahtjeva za ograničavanje ovlaštenja pravosudnih institucija na državnom nivou.

Posebna pažnja posvećena je najavi inicijative za usvajanje novog Ustava Republike Srpske 9. januara, datuma koji vlasti tog entiteta obilježavaju kao Dan Republike Srpske, uprkos ranijim odlukama Ustavnog suda BiH.

Izvještaj podsjeća i na raniji pokušaj usvajanja novog entitetskog ustava. Odluka Narodne skupštine Republike Srpske o usvajanju nacrta ustava proglašena je neustavnom, a u dokumentu se navodi da taj potez nije bio u skladu s ustavnim poretkom BiH i podjelom nadležnosti utvrđenom državnim Ustavom.

Prema ocjeni iz izvještaja, takve inicijative predstavljaju prijetnju suverenitetu i teritorijalnom integritetu Bosne i Hercegovine.

Izvještaj dolazi pred raspravu u UN-u

Izvještaj Louisa Crishocka bit će predmet rasprave članica Vijeća sigurnosti UN-a 30. oktobra. Dokument otvara pitanja funkcionisanja državnih institucija, poštivanja odluka Ustavnog suda BiH i odnosa između entitetskih i državnih nadležnosti.

Navodi iz izvještaja predstavljaju ocjene vršioca dužnosti visokog predstavnika o političkim i institucionalnim kretanjima u Bosni i Hercegovini tokom posmatranog perioda. Reakcije vlasti Republike Srpske dodatno su usmjerile pažnju na sadržaj dokumenta i političke sporove koji se odnose na ustavni položaj entiteta.