Suljagić odgovorio von der Leyen: Ako ovo nije učešće države, šta jeste?

Izjava predsjednice Evropske komisije Ursule von der Leyen o događajima koji su pratili sahranu pravosnažno osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića izazvala je novu reakciju iz Bosne i Hercegovine. Na njene ocjene odgovorio je direktor Memorijalnog centra Srebrenica Emir Suljagić, koji smatra da evropske institucije nisu dovoljno jasno opisale ulogu države Srbije u organizaciji i obilježavanju događaja u Beogradu.

Von der Leyen je ranije ocijenila da su snimci sa sahrane bili “šokantni”, posebno ističući prisustvo pojedinih visokih zvaničnika Srbije i ono što je opisala kao elemente zvanične podrške. Prema njenoj ocjeni, takvi prizori predstavljaju razlog za ozbiljnu zabrinutost jer pokazuju da se Srbija još uvijek nije u potpunosti suočila s najtežim poglavljima vlastite i evropske prošlosti.

Predsjednica Evropske komisije poručila je i da takvi postupci nisu u skladu s vrijednostima koje bi trebale biti dio evropskog puta Srbije. Njena izjava uslijedila je nakon pitanja o načinu na koji su pojedini predstavnici srpskih vlasti učestvovali u događajima vezanim za sahranu Mladića.

Suljagić traži jasniju ocjenu

Suljagić je na društvenim mrežama kritikovao formulaciju koju je koristila von der Leyen, smatrajući da ona ne opisuje dovoljno direktno ono što se dogodilo.

Prema njegovoj ocjeni, nije dovoljno govoriti samo o “elementima zvanične podrške”, jer je, kako navodi, postojalo više konkretnih pokazatelja direktnog učešća institucija Srbije.

“Jedino što je za žaljenje u cijeloj ovoj stvari jeste to što Ursula von der Leyen odbija stvari nazvati njihovim pravim imenom”, poručio je Suljagić.

Kao argument naveo je prisustvo pet ministara Vlade Srbije, angažman pripadnika Vojske Srbije koji su držali stražu uz kovčeg, kao i činjenicu da je tijelo Mladića iz Nizozemske prevezeno avionom Vlade Srbije. Nakon dolaska u Srbiju, kovčeg su preuzeli pripadnici Vojske Srbije.

Suljagić upravo ove okolnosti vidi kao dokaz da je država, odnosno njene institucije, imala mnogo direktniju ulogu nego što se može zaključiti iz formulacije o “elementima zvanične podrške”.

Evropska komisija insistira da nije riječ o državnoj sahrani

Rasprava o ulozi države Srbije otvorena je i na brifingu Evropske komisije, gdje je postavljeno pitanje može li se događaj opisivati kao privatna sahrana ako su u njemu učestvovali članovi Vlade Srbije i pripadnici vojske.

Iz Evropske komisije je tada navedeno da događaj nije imao status državne sahrane. Istovremeno je ostavljeno otvoreno pitanje eventualnih narednih koraka prema Srbiji, uz poruku da će razvoj situacije biti praćen i analiziran.

Upravo je razlika između formalnog statusa sahrane i učešća državnih institucija postala jedna od ključnih tačaka polemike.

Suljagić smatra da formalna kvalifikacija događaja ne može poništiti činjenicu da su državni funkcioneri i pripadnici državnih institucija bili prisutni i uključeni u pojedine aktivnosti.

Srebrenica kao ključni dio reakcije

Za Memorijalni centar Srebrenica ovaj slučaj ima posebno značenje zbog činjenice da je Ratko Mladić pred Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju pravosnažno osuđen na doživotni zatvor, između ostalog zbog genocida počinjenog u Srebrenici, kao i zločina protiv čovječnosti i kršenja zakona i običaja ratovanja.

Zbog toga je način na koji se u Srbiji obilježava njegova smrt za žrtve i preživjele pitanje koje prevazilazi uobičajene političke rasprave. Posebno se posmatraju postupci institucija i zvaničnika koji bi, prema mišljenju predstavnika žrtava, trebali imati jasniji odnos prema presudama međunarodnih sudova.

Suljagić je zbog toga svoju reakciju povezao i s budućim odnosom prema evropskim zvaničnicima koji dolaze u Memorijalni centar Srebrenica.

“U svakom slučaju, pamtit ćemo ko je stajao uz nas, a ko je okrenuo glavu. Posebno ćemo to pamtiti sljedeći put kada neki zvaničnik EU zatraži da posjeti Memorijalni centar Srebrenica”, poručio je.

Njegova poruka predstavlja snažnu kritiku evropske politike prema Srbiji i načina na koji institucije Evropske unije procjenjuju poteze Beograda koji se odnose na ratnu prošlost.

Pitanje odnosa EU prema Srbiji

Ovaj slučaj otvorio je i širu raspravu o tome koliko su evropske institucije spremne javno kritikovati postupke Srbije kada se oni odnose na ratne zločine i odnos prema presudama međunarodnih sudova.

Srbija je kandidat za članstvo u Evropskoj uniji, zbog čega se od njenih institucija očekuje napredak u oblasti vladavine prava, suočavanja s prošlošću i usklađivanja s evropskim standardima. Istovremeno, EU nastoji zadržati politički dijalog s Beogradom i održati otvoren prostor za nastavak evropskih integracija.

Upravo između ta dva pristupa nalazi se i najnovija polemika. Dok iz Brisela stižu kritike zbog načina na koji je obilježena Mladićeva sahrana, predstavnici žrtava smatraju da je reakcija evropskih institucija previše blaga.

Suljagićeva poruka zato nije usmjerena samo prema jednoj izjavi Ursule von der Leyen. Ona predstavlja zahtjev da se odnos evropskih institucija prema ratnoj prošlosti regiona jasnije definiše, posebno kada su u pitanju osobe pravosnažno osuđene za najteže ratne zločine.

Za porodice žrtava i preživjele genocida u Srebrenici, pitanje nije samo u tome kako je neki događaj formalno klasifikovan, već i ko je u njemu učestvovao, u kojem svojstvu i kakvu poruku takvo učešće šalje javnosti.

Zbog toga će način na koji Evropska unija bude reagovala na poteze Beograda ostati važan pokazatelj njene politike prema Srbiji, ali i prema procesu suočavanja s ratnom prošlošću na prostoru bivše Jugoslavije.