Presuda iz Strazbura: Fadil Novalić i Fahrudin Solak oslobođeni – Sud BiH prekršio osnovna ljudska prava
Strazbur / Sarajevo – 13. juli 2025.
Evropski sud za ljudska prava (ESLJP) u Strazburu donio je presudu u korist Fadila Novalića i Fahrudina Solaka, bivših visokih zvaničnika Federacije BiH, utvrdivši da su im tokom sudskog procesa pred Sudom BiH povrijeđena osnovna ljudska prava, ekskluzivno saznaje Politički.ba.
Ključne povrede: Fer suđenje i pravo na odbranu
U obrazloženju presude, ESLJP navodi da je došlo do ozbiljnih kršenja prava na pravično suđenje, uključujući:
onemogućenu efektivnu odbranu u ključnim fazama procesa,
nepravilno uvrštavanje dokaza,
selektivno postupanje suda,
te povrede načela jednakosti oružja između optužbe i odbrane.
Sud je zaključio da je to u suprotnosti sa članom 6. Evropske konvencije o ljudskim pravima, koja garantuje pravo na pravično i nepristrasno suđenje.
Nalog: BiH mora osloboditi optužene
Kao direktnu posljedicu ove presude, Evropski sud je naložio Sudu Bosne i Hercegovine da oslobodi Novalića i Solaka, te da taj proces sprovede u saradnji sa advokatskim timovima obje strane. Riječ je o izuzetno rijetkoj situaciji u kojoj je međunarodni sud naložio konkretne pravne radnje domaćem pravosuđu.
Podsjetnik: Za šta su bili optuženi?
Sud BiH je optužio Fadila Novalića, bivšeg premijera FBiH, i Fahrudina Solaka, bivšeg direktora Federalne uprave civilne zaštite (FUCZ), za:
Zloupotrebu položaja – zbog sporne nabavke 100 kineskih respiratora u vrijednosti od 10,5 miliona KM, tokom pandemije COVID-19.
Respiratori su nabavljeni preko firme “Srebrena malina”, koja se bavi preradom voća, a ne medicinskom opremom. Ispostavilo se da nisu bili pogodni za intenzivnu njegu, čime je, prema Tužilaštvu, ugrožen javni zdravstveni sistem.
Krivotvorenje službenih isprava (Solak) – za navodno falsifikovanje dokumenata kako bi se izbjegle procedure javne nabavke.
Istovremeno su bili oslobođeni optužbi za pranje novca, udruživanje i korupciju, zbog nedostatka dokaza.
Šta slijedi?
Sud BiH je obavezan da u kratkom roku sprovede proceduru oslobađanja. To uključuje:
ukidanje osuđujućih presuda,
eventualnu rehabilitaciju optuženih,
kao i potencijalna obeštećenja koja bi mogla uslijediti, u zavisnosti od zahtjeva advokatskih timova.
Reakcije u BiH: Pravna, politička i društvena previranja
Ova presuda već izaziva burne reakcije u BiH:
Pravni eksperti je nazivaju presedanom koji otvara vrata za preispitivanje drugih politički osjetljivih procesa.
Političke stranke podijeljene su – jedni tvrde da se pravda konačno vratila, dok drugi ističu da je u pitanju “pravna manipulacija na međunarodnom nivou”.
Udruženja građana i zdravstveni radnici pogođeni pandemijskom krizom izražavaju ogorčenje, podsjećajući da je zbog neadekvatnih respiratora moglo biti ugroženo više života.
Zaključak
Presuda ESLJP-a u predmetu Novalić i Solak jedan je od najoštrijih ukora domaćem pravosuđu u postdejtonskoj BiH, te predstavlja ozbiljan udarac kredibilitetu Suda BiH. Ujedno, pokreće nova pitanja o političkim pritiscima, selektivnoj pravdi i reformi pravosuđa, koje međunarodna zajednica već dugo traži.
Autor: Redakcija Politički.ba
Izvori: Presuda ESLJP, advokatski timovi, pravni eksperti, Tužilaštvo BiH
