Američki energetski prodor na Balkanu izaziva zabrinutost u Evropi: Milijarde dolara ulaganja mijenjaju geopolitičku sliku regiona
Najnoviji dokumenti i politički dogovori koji se odnose na energetske projekte na Balkanu otvorili su brojna pitanja o rastućem utjecaju američkog kapitala u jugoistočnoj Evropi. Dok se evropske institucije sve snažnije zalažu za zelenu tranziciju i smanjenje zavisnosti od fosilnih goriva, Sjedinjene Američke Države intenziviraju aktivnosti usmjerene na razvoj gasne infrastrukture, preuzimanje energetskih postrojenja i širenje svog ekonomskog i političkog utjecaja u regionu.
Posebnu pažnju privukao je nedavno održani skup u Banjoj Luci pod nazivom „Samit o ekonomiji i sigurnosti“, koji je organizovao Gold Institute for International Strategy. Organizacijom upravlja bivši američki general Michael Flynn, dok je među glavnim učesnicima bio lider SNSD-a Milorad Dodik. Tokom događaja razgovarano je o velikim investicionim projektima koji bi mogli značajno promijeniti energetsku mapu Bosne i Hercegovine i šireg regiona.
Prema navodima stranih medija, saradnja između pojedinih političkih struktura na Balkanu i američkih poslovnih krugova povezanih s administracijom predsjednika Donalda Trumpa sve je intenzivnija. U fokusu se nalazi kompanija AAFS Infrastructure and Energy, iza koje stoje Joseph Flynn, brat Michaela Flynna, te Jesse Binnall, advokat poznat po saradnji s Donaldom Trumpom.
Ova kompanija dobila je značajnu ulogu u realizaciji projekta Južne plinske interkonekcije između Hrvatske i Bosne i Hercegovine. Riječ je o projektu koji bi trebao omogućiti dopremanje američkog ukapljenog prirodnog gasa (LNG) na tržište Bosne i Hercegovine. Osim izgradnje plinovoda, planirana je i izgradnja nekoliko velikih gasnih elektrana u gradovima poput Tuzle, Kaknja i Mostara.
Takvi planovi izazvali su brojne reakcije među stručnjacima za energetiku i predstavnicima nevladinog sektora. Kritičari upozoravaju da se Bosna i Hercegovina, umjesto energetske nezavisnosti, može naći u novom obliku zavisnosti, ovaj put od američkih energetskih kompanija i političkih interesa. Dodatne kontroverze izazvala je činjenica da su određeni zakonski okviri usvajani bez provođenja klasičnih međunarodnih tendera, što je otvorilo pitanje transparentnosti procesa.
Istovremeno, američki utjecaj nije ograničen samo na Bosnu i Hercegovinu. Širom Balkana provode se projekti povezani s LNG terminalima, gasovodima, elektranama i nuklearnom energijom. U Hrvatskoj se razvijaju projekti povezani s terminalom na Krku, dok su u Albaniji pokrenute aktivnosti na izgradnji LNG infrastrukture. U Grčkoj američke kompanije dobile su dozvole za istraživanje potencijalnih nalazišta gasa u Jonskom moru i drugim područjima Mediterana.
Značajan segment američke strategije odnosi se i na preuzimanje energetskih objekata koji su ranije bili pod kontrolom ruskih kompanija. U Bugarskoj i Rumuniji pokrenuti su procesi preuzimanja pojedinih rafinerija koje su pripadale ruskom energetskom gigantu Lukoilu. Paralelno s tim, američke kompanije učestvuju i u projektima razvoja nuklearne energije kroz ulaganja u postojeće nuklearne elektrane i izgradnju novih kapaciteta.
Stručnjaci smatraju da se iza ovih ekonomskih aktivnosti krije mnogo šira geopolitička strategija. Cilj nije samo osigurati nova tržišta za američki LNG, već i dugoročno smanjiti ruski utjecaj u Evropi te uspostaviti nove energetske pravce koji bi bili pod snažnim američkim utjecajem.
Evropska unija prema svemu tome pokazuje određenu dozu opreza. Pojedini evropski zvaničnici izražavaju zabrinutost zbog projekata koji bi mogli biti u suprotnosti s evropskim energetskim pravilima, tržišnim principima i ciljevima dekarbonizacije. Također upozoravaju da bi masovna ulaganja u gasnu infrastrukturu mogla usporiti tranziciju prema obnovljivim izvorima energije.
Dok Washington predstavlja ove projekte kao doprinos energetskoj sigurnosti regiona, dio evropskih analitičara smatra da se radi o pokušaju stvaranja nove mreže političkog i ekonomskog utjecaja koja će dugoročno oblikovati odnose snaga na Balkanu i u Evropi. U narednim godinama upravo će energetski sektor vjerovatno postati jedno od ključnih područja geopolitičkog nadmetanja između velikih svjetskih sila.
