U Obrenovcu osvanuo mural Ratku Mladiću, nakon oslikavanja uslijedilo okupljanje građana

U Obrenovcu je sinoć na jednom od zidova u gradu osvanuo mural posvećen Ratku Mladiću, bivšem komandantu Glavnog štaba Vojske Republike Srpske, koji je pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju pravosnažno osuđen na doživotni zatvor zbog genocida, zločina protiv čovječnosti i ratnih zločina počinjenih tokom rata u Bosni i Hercegovini.

Nakon što je mural završen, na lokaciji se okupila grupa građana, a tokom okupljanja zapaljene su baklje. Fotografije i videozapisi događaja potom su se pojavili na društvenim mrežama.

Na muralu se, uz lik Ratka Mladića, nalazi i poruka: „Živjeću dok ima našeg plemena i naroda. Krstiće se i ko neće.“

Ovakve poruke i javno veličanje osobe pravosnažno osuđene za najteže ratne zločine ponovo otvaraju pitanje odnosa prema presuđenim činjenicama i načinu na koji se ratna prošlost predstavlja u javnom prostoru.

Ko je Ratko Mladić

Ratko Mladić bio je komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske tokom rata u Bosni i Hercegovini. Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju u Hagu osudio ga je 2017. godine na doživotnu kaznu zatvora.

Presudom je utvrđena njegova odgovornost za genocid u Srebrenici, progon, ubistva, istrebljenje i druga krivična djela počinjena nad civilnim stanovništvom tokom rata.

Žalbeno vijeće Mehanizma za međunarodne krivične tribunale 2021. godine potvrdilo je ključne nalaze prvostepene presude, uključujući doživotnu kaznu zatvora, čime je presuda postala pravosnažna.

Sudski proces trajao je godinama i obuhvatio je veliki broj dokaza, svjedočenja i dokumentacije o djelovanju snaga pod Mladićevom komandom.

Presuda obuhvatila i zločine u Sarajevu

Među zločinima za koje je Mladić pravosnažno osuđen nalaze se i oni povezani s dugotrajnom opsadom Sarajeva.

Haški tribunal utvrdio je njegovu odgovornost za kampanju snajperskog djelovanja i granatiranja čiji su cilj bili civili u glavnom gradu Bosne i Hercegovine. Tokom opsade Sarajeva veliki broj civila je ubijen ili ranjen, dok su stanovnici grada godinama živjeli pod stalnom prijetnjom napada.

Presudom su obuhvaćeni i zločini počinjeni u različitim općinama širom Bosne i Hercegovine, uključujući progon stanovništva, ubistva, deportacije i prisilno premještanje.

Sud je utvrdio i Mladićevu odgovornost za uzimanje pripadnika mirovnih snaga Ujedinjenih nacija za taoce tokom 1995. godine.

Srebrenica i pravosnažno utvrđene činjenice

Jedan od najtežih dijelova sudskog procesa odnosio se na genocid počinjen u Srebrenici u julu 1995. godine.

Međunarodni sudovi su kroz više postupaka utvrdili da su snage bosanskih Srba u Srebrenici počinile genocid nad Bošnjacima, pri čemu je ubijeno više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka, dok su hiljade žena, djece i starijih osoba prisilno protjerane iz područja.

Mladićeva pravosnažna presuda predstavlja dio međunarodnog sudskog zapisa o tim događajima, zbog čega njegovo javno veličanje ima posebno težinu za žrtve i njihove porodice.

Istovremeno, važno je razlikovati političke i društvene stavove od činjenica koje su utvrđene pravosnažnim sudskim presudama. O ratnim događajima mogu postojati različita politička tumačenja, ali krivična odgovornost pojedinaca utvrđena pravosnažnim presudama predstavlja činjenicu koja ne zavisi od dnevnih političkih stavova.

Mladić preminuo u Hagu

Ratko Mladić preminuo je 27. augusta ove godine u Hagu, u 84. godini života, dok je izdržavao doživotnu kaznu zatvora.

Njegova smrt ponovo je izazvala brojne reakcije u Bosni i Hercegovini i regionu, posebno zbog različitih odnosa prema njegovoj ratnoj ulozi i pravosnažnoj presudi.

U tom kontekstu, pojavljivanje novog murala u Obrenovcu pokazuje da pitanje javnog predstavljanja ratnih lidera i osoba osuđenih za ratne zločine i dalje izaziva duboke podjele u društvu.

Za porodice žrtava i preživjele, ovakvi prizori ne predstavljaju samo pitanje izgleda javnog prostora, već i pitanje odnosa prema njihovom iskustvu i prema sudski utvrđenim činjenicama o zločinima počinjenim tokom rata.

Zašto su murali važni u javnom prostoru

Murali posvećeni ratnim ličnostima posljednjih godina postali su dio šire rasprave o načinu na koji se ratna prošlost obilježava i predstavlja u gradovima širom regiona.

Javni prostor nije samo mjesto na kojem se postavljaju umjetnička djela ili političke poruke. On istovremeno predstavlja prostor u kojem društvo pokazuje kakav odnos ima prema vlastitoj prošlosti, žrtvama i pravosnažnim sudskim odlukama.

Zbog toga murali posvećeni osobama osuđenim za ratne zločine često izazivaju reakcije organizacija žrtava, civilnog društva i međunarodnih institucija, posebno kada se uz njih pojavljuju poruke koje mogu biti shvaćene kao veličanje nacionalne ili vjerske isključivosti.