Predsjednik Evropskog vijeća Antonio Costa poručio je da bi naredni krug proširenja Evropske unije, koji uključuje Ukrajinu, Moldaviju i zemlje Zapadnog Balkana, trebao dodatno ojačati EU kao globalnog geopolitičkog aktera.
Govoreći na forumu u italijanskom Cernobbiju, Costa je proširenje opisao kao „najveću geopolitičku investiciju koju je Evropa ikada napravila“, naglašavajući da je ono tokom prethodnih decenija doprinijelo jačanju demokratije, vladavine prava i ekonomskog prosperiteta.
Njegova poruka posebno je značajna za Bosnu i Hercegovinu, koja je zajedno s ostalim državama Zapadnog Balkana dio aktuelnog procesa proširenja Evropske unije.
„Proširenje je ojačalo demokratiju i vladavinu prava“
Costa je tokom obraćanja naglasio da prethodni talasi proširenja nisu bili značajni samo za države koje su postale članice EU već i za samu Uniju.
„Proširenje je ojačalo demokratiju, vladavinu prava, naš zajednički prosperitet i otpornost“, rekao je Costa.
Prema njegovim riječima, naredno proširenje trebalo bi imati još snažniju geopolitičku dimenziju.
Ulazak novih država, uključujući zemlje Zapadnog Balkana, prema njegovom viđenju trebao bi pomoći Evropskoj uniji da postane snažniji međunarodni akter posvećen miru, sigurnosti i prosperitetu.
Zapadni Balkan ponovo u fokusu
Costina izjava dolazi u trenutku kada se budućnost procesa proširenja ponovo nalazi visoko na evropskoj političkoj agendi.
Pored Ukrajine i Moldavije, u taj proces uključene su države Zapadnog Balkana, među kojima je i Bosna i Hercegovina.
Za BiH takve poruke predstavljaju potvrdu da Zapadni Balkan ostaje dio šire vizije budućeg proširenja Unije.
Ipak, političke izjave evropskih zvaničnika same po sebi ne znače automatsko ili ubrzano članstvo. Napredovanje svake države i dalje zavisi od ispunjavanja kriterija, provođenja reformi i odluka institucija Evropske unije i država članica.
Costa: Evropska unija mora djelovati brže
Predsjednik Evropskog vijeća govorio je i o problemima s kojima se Evropska unija suočava u sve složenijem međunarodnom okruženju.
Odbacio je pojednostavljene tvrdnje prema kojima Evropa nezaustavljivo zaostaje za ostatkom svijeta, ali je priznao da postoje područja u kojima Unija mora značajno poboljšati svoje djelovanje.
Posebno je istakao potrebu da EU postane brža, odlučnija i ujedinjenija.
Evropski lideri, prema njegovim riječima, rade na akcionom planu koji bi trebao odgovoriti na dio problema koji trenutno ograničavaju evropsku konkurentnost.
Jedinstveno tržište i manje birokratije
Jedan od prioriteta trebalo bi biti potpuno iskorištavanje potencijala jedinstvenog evropskog tržišta.
Costa je ukazao na potrebu smanjenja nepotrebnih administrativnih prepreka i birokratije, što bi evropskim kompanijama trebalo omogućiti jednostavnije poslovanje i povećati konkurentnost evropske ekonomije.
Među prioritetima se nalazi i pitanje energije.
Evropska unija želi osigurati pristupačniju energiju za građane i privredu, dok istovremeno pokušava ojačati vlastite industrijske kapacitete.
EU želi smanjiti zavisnost od drugih
Costa je naglasio i potrebu smanjenja strateške zavisnosti Evropske unije od drugih međunarodnih aktera.
Geopolitičke krize posljednjih godina pokazale su koliko zavisnost od vanjskih dobavljača u pojedinim sektorima može predstavljati ekonomski i sigurnosni problem.
Zbog toga bi evropska strategija trebala uključivati jačanje vlastite industrije, sigurnosti i tehnoloških kapaciteta, kao i mobiliziranje dodatnih privatnih i javnih investicija.
Cilj je, prema Costinoj poruci, učiniti Evropu otpornijom na vanjske poremećaje.
Potrebna znatno veća ulaganja
Predsjednik Evropskog vijeća posebno je govorio o investicijama kao jednom od ključnih preduslova buduće evropske konkurentnosti.
Pozvao je na razvoj dubljih i efikasnijih tržišta kapitala, koja bi omogućila da se više evropskog novca usmjeri prema kompanijama, novim tehnologijama i inovativnim projektima.
Jedna od oblasti koju je posebno izdvojio jeste vještačka inteligencija.
Evropska unija, prema njegovoj poruci, mora povećati ulaganja u inovacije kako bi zadržala konkurentnost u odnosu na druge velike svjetske ekonomije.
Više novca za odbranu i sigurnost
Promijenjeno međunarodno okruženje utječe i na evropske budžetske prioritete.
Costa smatra da Evropskoj uniji treba budžet koji može odgovoriti na nove izazove i istovremeno finansirati konkurentnost, odbranu, sigurnost i stratešku otpornost.
To znači da pitanje budućnosti evropskog budžeta više nije samo ekonomska tema, već je sve snažnije povezano sa sigurnosnom i geopolitičkom pozicijom Unije.
Kriza na Bliskom istoku kao novo upozorenje
Costa se osvrnuo i na aktuelnu krizu na Bliskom istoku, navodeći je kao još jedan primjer zbog kojeg Evropa mora povećati svoju sposobnost samostalnog djelovanja.
Prema njegovoj ocjeni, međunarodne krize pokazuju koliko je važno da Evropska unija bude manje zavisna od drugih i sposobnija zaštititi vlastite strateške interese.
Takva autonomija, prema njegovom viđenju, ne odnosi se samo na odbranu već i na energiju, tehnologiju, ekonomiju, industriju i druge strateški važne sektore.
Proširenje više nije samo pitanje novih članica
Iz Costinog obraćanja proizlazi da proširenje EU više ne posmatra isključivo kao proces u kojem države kandidati provode reforme kako bi jednog dana postale članice.
U sadašnjim geopolitičkim okolnostima proširenje vidi i kao instrument kojim Evropska unija može povećati vlastitu međunarodnu snagu i stabilnost evropskog kontinenta.
Upravo zato je Ukrajinu, Moldaviju i Zapadni Balkan smjestio u kontekst budućeg jačanja Evropske unije kao globalnog političkog aktera.
Šta Costina poruka znači za Bosnu i Hercegovinu?
Za Bosnu i Hercegovinu najvažniji dio njegovog obraćanja jeste potvrda da Zapadni Balkan ostaje obuhvaćen evropskim planovima za naredno proširenje.
To ne predstavlja obećanje konkretnog datuma članstva, niti znači da će sve države kandidati ući u EU istovremeno.
Svaka država morat će nastaviti ispunjavati obaveze koje proizlaze iz procesa evropskih integracija.
Ipak, Costina poruka pokazuje da se proširenje sve više posmatra kao geopolitički interes same Evropske unije, a ne samo kao interes država koje žele postati njene članice.
U vremenu obilježenom ratovima, ekonomskim rivalstvom i sigurnosnim izazovima, predsjednik Evropskog vijeća proširenje vidi kao jedan od načina da Evropa postane snažnija, otpornija i sposobnija samostalno djelovati na globalnoj sceni.