Nova američka strategija prema Zapadnom Balkanu, predstavljena kroz izvještaj State Department upućen Kongresu SAD-a, mogla bi označiti značajnu promjenu pristupa Washingtona prema regionu, a posebno prema Bosni i Hercegovini.
Kako prenosi portal Bne Intellinews, fokus nove strategije stavljen je na tri ključna pitanja: smanjenje međunarodnog nadzora, energetsku sigurnost i ograničavanje ruskog i kineskog uticaja.
U dokumentu se navodi da SAD žele napustiti koncept dugoročne postratne izgradnje država i preći na model “uzajamno korisnih partnerstava”, zasnovanih prvenstveno na ekonomiji, energetici i sigurnosnoj saradnji.
“Era izgradnje država pod vodstvom SAD-a je prošla”, stoji u izvještaju, uz poruku da američka politika više neće biti fokusirana na “spašavanje ili rekonstrukciju”, nego na stabilnost i konkretne interese.
Posebnu pažnju izazvao je dio koji se odnosi na Bosnu i Hercegovinu i budućnost OHR.
Prema analizi, izvještaj je objavljen nakon ostavke Christian Schmidt, za koju pojedini mediji tvrde da je uslijedila pod pritiskom Washingtona. Navodi se da američki zvaničnici žele smanjiti ulogu međunarodne zajednice u BiH, što bi predstavljalo ozbiljan zaokret u odnosu na dosadašnju politiku snažne podrške međunarodnom nadzoru i bonskim ovlastima.
Takav pristup mogao bi dodatno produbiti razlike između SAD-a s jedne strane i Evropska unija te Velike Britanije s druge, koje su uglavnom podržavale aktivniju ulogu međunarodnih institucija u BiH.
Energetika je predstavljena kao jedan od glavnih prioriteta nove američke strategije.
Washington smatra da je zavisnost regiona od ruskog gasa velika strateška slabost te zagovara diverzifikaciju kroz američki LNG, obnovljive izvore energije i nuklearnu tehnologiju, uključujući male modularne reaktore.
U tom kontekstu posebno se izdvaja projekat Južna interkonekcija, koji bi povezao Hrvatsku i Bosnu i Hercegovinu. Taj projekat se u izvještaju navodi među ključnim infrastrukturnim prioritetima regiona.
Američka administracija najavila je da želi aktivnije uključivanje američkih kompanija u regionalne energetske projekte i pretvaranje političkih interesa u konkretne komercijalne investicije.
Istovremeno, dokument upozorava na rastući uticaj Rusija i Kina na Zapadnom Balkanu.
State Department tvrdi da Rusija koristi energetske veze i etničke podjele za destabilizaciju regiona, dok Kina, prema američkom viđenju, širi politički uticaj kroz kredite, infrastrukturne projekte i saradnju s lokalnim političkim elitama.
Posebno je izdvojena Srbija, koja dodatno produbljuje odnose s Kinom.
Tokom nedavne posjete Pekingu, predsjednik Aleksandar Vučić dobio je Orden prijateljstva od kineskog predsjednika Xi Jinping, dok su dvije zemlje potpisale niz sporazuma o saradnji u oblastima umjetne inteligencije, infrastrukture, industrije i turizma.
Kina je posljednjih godina postala jedan od najvećih investitora u Srbiji, finansirajući puteve, željeznice, rudnike i industrijske projekte.
Zanimljivo je i da se u američkom dokumentu relativno malo govori o ulozi Evropske unije, uprkos činjenici da sve zemlje Zapadnog Balkana formalno teže članstvu u EU.
Analitičari smatraju da to odražava dugogodišnje nezadovoljstvo Washingtona sporim i neefikasnim evropskim pristupom regionu.
Za Bosnu i Hercegovinu ova strategija otvara brojna pitanja — od budućnosti međunarodnog nadzora i OHR-a, preko energetske nezavisnosti, do toga da li će američka politika ubuduće biti više vođena ekonomskim interesima nego dosadašnjim konceptom demokratizacije i institucionalne stabilizacije.
