Usvajanje budžeta Republike Srbije za 2026. godinu otvorilo je novo političko pitanje koje izaziva snažne reakcije u regionu i Sjedinjenim Američkim Državama. U okviru budžetskih stavki, posebno se izdvaja 164 milijarde dinara (oko 1,4 milijarde eura), iznos za koji se procjenjuje da bi Beograd mogao iskoristiti za potencijalno preuzimanje Naftne industrije Srbije (NIS) od ruskih kompanija Gazprom Neft i Gazprom. Ovaj scenarij postaje izgledan ukoliko ruski vlasnici do sredine januara ne uspiju prodati svoj udio, jer se NIS nalazi pod američkim sankcijama.
Podsjećanja radi, Srbija je još 2008. većinski paket NIS-a prodala ruskoj strani za 400 miliona eura. Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić pokušao je objasniti javnosti aktuelni pritisak koji stiže iz Washingtona, poručivši: „Ne razumem šta su radili, trudim se racionalizovati… i analizirati što tačno rade, i moram priznati da nisam sasvim shvatio.“
Dio srbijanske javnosti i medija ovu situaciju tumači kao pokušaj SAD-a da utiče na energetska tržišta u regionu. Pojedini analitičari procjenjuju da bi preuzimanje NIS-a predstavljalo dio šire strategije jačanja američkog utjecaja na evropskom i eurazijskom prostoru. Tvrdi se i da je Moskva svjesna takvih nastojanja, te da nastoji iz trenutnih okolnosti izvući maksimum za svoje interese.
Ipak, prema komentarima političkih analitičara iz regiona, trenutni odnos Washingtona prema Beogradu ne može se posmatrati isključivo kroz strateške interese. Kažu da aktuelna administracija svoje odluke donosi pod utjecajem i političkih i emotivnih faktora, što dodatno komplikuje odnose.
Sankcije protiv NIS-a uvedene su krajem mandata prethodne administracije u SAD-u, a glavni razlog bio je stav Srbije prema Rusiji i održavanje bliskih političkih veza s Moskvom. U Beogradu se dugo vjerovalo da će promjena vlasti u SAD-u i dolazak Donalda Trumpa donijeti zaokret, posebno zbog ideoloških sličnosti koje postoje između pojedinih američkih i srbijanskih političkih aktera. Ta očekivanja pojačana su i prijateljskim odnosima između srbijanskog rukovodstva i lidera nekih evropskih desnih vlada.
Međutim, dva nedavna poteza SAD-a pokazala su potpuno drugačiju sliku: uvedene su rekordne carine od 35 posto na uvoz iz Srbije, a prema tvrdnjama nekih nezavisnih medija, Vučić je prilikom posjete Floridi ostao bez planiranog susreta s američkim predsjednikom, što je protumačeno kao jasna politička poruka.
Pojedini izvori, pozivajući se na podatke iz obavještajnih krugova, tvrde da se u Srbiji navodno nalazio dio računalnih sistema koji su trebali imati ulogu u izbornim procesima u SAD-u prošle godine. Prema tim navodima, informacija je stigla do vrha američke administracije i izazvala snažnu negativnu reakciju, što je, navodno, dodatno pogoršalo odnose Beograda i Washingtona. Ove tvrdnje nisu potvrđene, ali su izazvale veliko interesovanje.
S druge strane, odnosi Beograda i Moskve takođe su zahladnjeli. Navodi se da je ruska strana nezadovoljna zbog toga što je Srbija slala oružje Ukrajini, zbog čega navodno ne pokazuju spremnost da pomažu oko rješavanja sudbine NIS-a, niti da žurno usklade novi ugovor o isporuci plina.
Vučić je najavio da će Srbija potražiti alternativu: „Ako do petka ne postignemo ugovor, počet ćemo pregovore o plinu s drugom strankom od ponedjeljka.“
