BiH bi mogla u Schengen prije članstva u EU: Šta bi to značilo za građane i granicu s Hrvatskom

Zamjenik predsjednika i viši analitičar Evropske inicijative za stabilnost (ESI) Kristof Bender smatra da bi Evropska unija zemljama Zapadnog Balkana mogla ponuditi jasan put prema Schengenskom prostoru kao svojevrsni međukorak na putu prema punopravnom članstvu u EU.

Bender ukazuje na činjenicu da se Schengen najčešće povezuje s Evropskom unijom, ali da članstvo u EU nije apsolutni pravni uslov za pripadnost Schengenskom prostoru.

Kako prenosi BNTV, upravo bi ta činjenica mogla otvoriti prostor za poseban model u kojem bi zemlje Zapadnog Balkana, pod određenim uslovima, mogle pristupiti Schengenu i prije nego što postanu članice Evropske unije.

Schengen nije rezervisan samo za članice EU

Schengenski prostor trenutno obuhvata 29 država. Među njima su i Norveška, Island, Švicarska i Lihtenštajn, koje nisu članice Evropske unije, ali primjenjuju schengenska pravila na osnovu posebnih sporazuma.

Bender upravo ovaj model vidi kao pravni presedan koji pokazuje da članstvo u EU samo po sebi nije jedini mogući put prema Schengenu.

Za zemlje Zapadnog Balkana, prema njegovom tumačenju, bio bi potreban posebno prilagođen aranžman, ali činjenica da Bosna i Hercegovina nije članica Evropske unije ne znači automatski da je njen ulazak u Schengen pravno nemoguć.

Takav model predstavljao bi značajnu promjenu u evropskim integracijama Zapadnog Balkana, posebno za zemlje koje još nisu blizu punopravnog članstva u EU, ali žele ubrzati proces približavanja evropskom prostoru.

Šta bi to značilo za građane BiH?

Za građane Bosne i Hercegovine najvažnija posljedica eventualnog ulaska u Schengen odnosila bi se na granicu prema Hrvatskoj.

Hrvatska je članica Schengenskog prostora, dok je Bosna i Hercegovina izvan njega. Zbog toga granica između BiH i Hrvatske predstavlja vanjsku granicu Schengena.

Ukoliko bi BiH postala dio Schengenskog prostora, ta granica više ne bi imala status vanjske schengenske granice, već bi predstavljala unutrašnju granicu između dvije države unutar istog prostora.

U normalnim okolnostima to bi značilo ukidanje sistematskih graničnih kontrola između BiH i Hrvatske, slično načinu na koji se danas putuje između drugih država koje pripadaju Schengenskom prostoru.

Za građane bi to bila ogromna promjena.

Putnik koji iz Sarajeva, Banje Luke, Tuzle, Bihaća ili nekog drugog grada u BiH putuje prema Zagrebu, Splitu, Rijeci ili dalje prema drugim evropskim državama više ne bi morao prolaziti kroz klasičnu kontrolu na granici Hrvatske i BiH.

Posebno bi se razlika osjetila tokom ljetne turističke sezone, vikenda i praznika, kada se na pojedinim graničnim prijelazima stvaraju višesatne kolone.

Granica ne bi potpuno nestala

Ipak, eventualni ulazak BiH u Schengen ne bi značio da bi granica između Bosne i Hercegovine i Hrvatske potpuno nestala.

To bi prije svega značilo promjenu režima kontrole i kretanja unutar Schengenskog prostora.

Bosna i Hercegovina bi i dalje ostala država sa vlastitim zakonima, institucijama, policijom i drugim nadležnim organima. Također, u određenim okolnostima države unutar Schengena mogu privremeno uvesti kontrole na unutrašnjim granicama, što znači da ukidanje redovnih kontrola nije isto što i trajno ukidanje svih mogućih kontrola.

Zbog toga bi se eventualni ulazak BiH u Schengen najviše osjetio kroz jednostavnije i brže svakodnevno kretanje građana, a ne kroz formalno ukidanje državne granice.

Velika promjena za ljude koji žive uz granicu

Posljedice bi bile posebno značajne za stanovnike pograničnih područja.

Hiljade ljudi svakodnevno prelaze granicu između BiH i Hrvatske zbog posla, školovanja, studiranja, porodičnih obaveza ili poslovanja.

Za njih bi ukidanje sistematskih kontrola moglo značiti znatno kraće vrijeme putovanja i manje čekanja na graničnim prijelazima.

Isto bi važilo za građane BiH koji imaju porodicu u Hrvatskoj ili drugim državama Schengena, kao i za kompanije čiji poslovni partneri i tržišta zavise od prekograničnog kretanja ljudi.

Zbog geografskog položaja Bosne i Hercegovine, ovakav aranžman imao bi poseban značaj jer se veliki dio putovanja prema zapadnoj Evropi odvija upravo preko Hrvatske.

Šta bi to značilo za kamione i privredu?

Jedan od potencijalno značajnih efekata odnosio bi se i na transport.

Kamioni iz Bosne i Hercegovine koji ulaze u Hrvatsku danas prelaze vanjsku granicu Evropske unije i Schengenskog prostora, zbog čega su izloženi različitim kontrolama i procedurama.

Međutim, važno je napraviti razliku između schengenskih graničnih kontrola i carinskih procedura.

Eventualni ulazak BiH u Schengen ne bi automatski značio ukidanje svih carinskih procedura, jer Schengen prvenstveno uređuje pitanje kontrole ljudi i kretanja preko granica, dok carinski režim pripada drugom pravnom okviru.

Zbog toga bi za transport i trgovinu korist mogla biti značajna, ali bi konkretni efekti zavisili od šireg sporazuma između BiH i Evropske unije, kao i od carinskih i trgovinskih pravila koja bi ostala na snazi.

BiH već ima bezvizni režim

Posebno je važno razlikovati bezvizni režim od članstva u Schengenu.

Građani Bosne i Hercegovine već godinama mogu bez vize putovati u zemlje Schengenskog prostora, pod uslovima koji važe za bezvizni režim. BiH je taj režim dobila 2010. godine za građane koji imaju biometrijske pasoše.

Međutim, činjenica da građanin BiH može bez vize putovati u Hrvatsku ne znači da BiH pripada Schengenskom prostoru.

Danas putnik iz BiH prilikom ulaska u Hrvatsku prelazi vanjsku granicu Schengena i podliježe odgovarajućim graničnim procedurama.

U eventualnom scenariju pristupanja BiH Schengenu upravo bi se taj dio putovanja najviše promijenio.

Mogući međukorak prema EU

Ideja o mogućem pristupanju Schengenu prije punopravnog članstva u Evropskoj uniji zato bi mogla imati mnogo širi značaj od samog lakšeg putovanja.

Za Bosnu i Hercegovinu to bi predstavljalo dodatni oblik približavanja evropskim standardima i institucijama, dok bi građani dobili konkretnu korist koja bi bila vidljiva u svakodnevnom životu.

Istovremeno, takav aranžman zahtijevao bi ispunjavanje brojnih uslova, posebno u oblastima sigurnosti granica, policijske saradnje, razmjene podataka i primjene pravila koja čine Schengenski prostor.

Benderova ideja zato ne znači da bi BiH mogla jednostavno preskočiti proces evropskih integracija i preko noći postati dio Schengena. Riječ je o mogućem posebnom modelu koji bi zahtijevao politički dogovor, usklađivanje pravila i ispunjavanje odgovarajućih kriterija.

Ipak, sama činjenica da unutar Schengena već postoje države koje nisu članice Evropske unije pokazuje da članstvo u EU nije jedini pravni model za pripadnost tom prostoru.

Za građane BiH eventualni ulazak u Schengen imao bi vrlo konkretnu posljedicu: putovanje prema Hrvatskoj i dalje prema ostatku Schengenskog prostora bilo bi znatno jednostavnije, uz ukidanje sistematskih kontrola na unutrašnjoj granici.

U zemlji u kojoj su kilometarske kolone na granicama tokom ljeta postale gotovo redovna pojava, takva promjena predstavljala bi jednu od najvidljivijih koristi približavanja evropskom prostoru.