Prema pisanju nezavisnog magazina Radar, Vlada Srbije potpisala je tajni ugovor s američkom kompanijom Atlantic Incubation Partners LLC, povezanoj sa Jaredom Kushnerom, zetom bivšeg američkog predsjednika Donalda Trumpa. Ugovorom, potpisanim u februaru 2024. godine, predviđeno je da se zemljište nekadašnjeg Generalštaba u Beogradu – jednog od simbola bombardovanja iz 1999. godine – da u besplatan zakup na 99 godina, uz obavezu države da o svom trošku sruši cijeli kompleks i preda ga investitoru spremnog za gradnju luksuznog hotelsko-stambenog centra.
Objavljena dokumenta otkrivaju da će američka strana imati 77,5% udjela u novoj kompaniji, dok će Srbiji pripasti svega 22,5%. Država se obavezala da ukloni status kulturnog dobra sa objekta Generalštaba, da finansira njegovo rušenje i da zemljište preda “u potpunosti očišćeno”, po uslovima koje definiše investitor. Ukoliko Srbija ne ispuni obaveze do maja 2026. godine, američka kompanija ima pravo da raskine ugovor i naplati odštetu do 50 miliona eura.
Ugovor, koji nije bio dostupan javnosti, sadrži niz kontroverznih odredbi. Američki partner ima pravo da prenese projekat na povezano lice u Ujedinjenim Arapskim Emiratima bez saglasnosti Vlade Srbije, dok se zemljište daje u besplatan zakup uz mogućnost kasnijeg pretvaranja u vlasništvo. Projekat predviđa gradnju tri kule visine do 135 metara, ukupne površine oko 280.000 kvadratnih metara, od čega više od dvije trećine otpada na luksuzne stanove, a samo 3.000 kvadrata na muzej.
Zanimljivo je da projekat neće biti predmet arhitektonskog konkursa, već će regulacioni plan biti prilagođen potrebama investitora, što omogućava izdavanje građevinske dozvole bez standardnih procedura. Vlada Srbije je donijela i poseban zakon kojim se ovaj poduhvat proglašava “projektom od posebnog značaja za Republiku Srbiju”, čime su izbjegnute javne rasprave i konkursne obaveze.
Dokument je u ime Srbije potpisao Goran Vesić, tadašnji ministar građevinarstva, koji je u međuvremenu pod istragom Tužilaštva za organizovani kriminal zbog sumnje u finansijske malverzacije. Paralelno se vodi i istraga zbog falsifikovanja dokumenta kojim je Generalštab skinut s liste kulturnih spomenika. Tri službenika Ministarstva kulture već su priznala krivicu u tom slučaju.
Cijeli aranžman sproveden je po modelu međudržavnog sporazuma između Srbije i Ujedinjenih Arapskih Emirata, istovjetno kao u projektu “Beograd na vodi”. I ovdje država preuzima sve troškove pripreme terena i ustupa zemljište bez naknade. Vrijednost projekta procjenjuje se na oko 500 miliona eura, a ugovor uključuje i klauzulu kojom se Vladi zabranjuje objavljivanje bilo kakvih informacija bez saglasnosti američkog partnera.
Objavljivanje dokumenata izazvalo je snažne reakcije javnosti. U Beogradu su izbili protesti građana, arhitekata i studenata koji se protive rušenju zgrade Generalštaba i njenom pretvaranju u komercijalni kompleks. Demonstranti su formirali ljudski lanac oko ruševina, poručujući da “Generalštab ne smije biti prodat”. Opozicione stranke zahtijevaju hitno objavljivanje kompletnog ugovora i pokretanje parlamentarne istrage o njegovoj zakonitosti.
