U Banjoj Luci je danas održan svečani defile povodom obilježavanja 9. januara, datuma koji vlasti Republike Srpske i dalje javno tretiraju kao dan tog entiteta. Najveću pažnju privukao je Rod Blagojević, bivši guverner američke savezne države Illinois i jedan od lobista angažovanih od strane institucija RS-a, koji je stajao u prvom redu tokom manifestacije.
Prema zvanično izrečenim podacima na defileu, centrom Banje Luke prošao je 1.931 učesnik iz civilnog sektora, koji su predstavljali 38 različitih organizacija. Učesnici su bili raspoređeni u 44 ešalona, koji su formirani u 44 organizacione kolone.
Ustavni sud Bosne i Hercegovine je u dva navrata donio konačne i obavezujuće odluke kojima je 9. januar proglašen neustavnim i diskriminatornim, jer ne odražava multietnički karakter entiteta RS i favorizuje isključivo jedan narod i jednu vjersku tradiciju. Uprkos tome, manifestacija je i ove godine održana, uz učešće najviših političkih zvaničnika iz RS-a i gostiju iz Srbije.
Tokom defilea, prisutnima se obratio ministar unutrašnjih poslova RS-a, Željko Budimir, koji je u svom govoru naveo da je protekla godina bila “izuzetno teška za Republiku Srpsku” i da je, prema njegovim riječima, “predsjednik RS bio meta političkih napada”. Ovogodišnji slogan manifestacije bio je „Živjeće ognjište“, koji je istican na promotivnim materijalima i tokom programa obilježavanja.
U prvom redu, pored lobiste Roda Blagojevića, stajali su i: v. d. predsjednice RS-a Ana Trišić Babić, članica Predsjedništva BiH Željka Cvijanović, predsjednik Narodne skupštine RS Nenad Stevandić, premijer RS Savo Minić, predsjednik SNSD-a Milorad Dodik, kao i ministar kulture Srbije Nikola Selaković. Među prisutnima se nalazio i Danilo Vučić, sin predsjednika Srbije Aleksandra Vučića, koji je ranije prisustvovao i drugim manifestacijama u okviru programa obilježavanja 9. januara.
Blagojević je dan ranije boravio u Banjoj Luci, kada je na društvenim mrežama objavljen snimak na kojem, u opuštenoj atmosferi, pjeva pjesmu „Tamo daleko“, uključujući i dio „Tamo daleko, gdje cveta limun žut“. Njegova uloga u saradnji s institucijama RS-a podrazumijeva zastupanje političkih stavova i interesa ovog entiteta u američkom javnom i političkom prostoru.
Nakon angažovanja lobista, krajem 2025. godine ukinute su američke sankcije Miloradu Dodiku, članovima njegove porodice, kao i pojedinim funkcionerima i kompanijama iz Republike Srpske, koji su ranije bili na listi sankcionisanih subjekata.
Ustavni sud BiH je još 2015. godine utvrdio da 9. januar nosi diskriminatorni karakter, jer je povezan sa jednostranom deklaracijom iz 1992. godine, donesenom bez učešća Bošnjaka, Hrvata i Ostalih. Kritike na fragmentaciju istraga i neekonomičnost postupaka po sličnim predmetima ranije su upućivane i od strane Misije OSCE-a u BiH i pravnih eksperata, koji su upozoravali na potrebu transparentnog institucionalnog nadzora i poštivanja ustavnih nadležnosti države Bosne i Hercegovine.
Od 2023. godine, nepoštivanje odluka Ustavnog suda BiH po ovom pitanju može se tumačiti kao krivično djelo u okviru člana 239. Krivičnog zakona BiH, čime je Tužilaštvo i Sud BiH dobilo jasan pravni osnov za procesuiranje odgovornih. Uprkos tome, pravosudni procesi do sada nisu imali sistemski odvraćajući efekat, što, prema mišljenju dijela stručne javnosti, doprinosi atmosferi nekažnjivosti i daljem produbljivanju političkih tenzija u Bosni i Hercegovini i regionu.
