Ustavni sud Bosne i Hercegovine je u dva navrata, 2015. i 2019. godine, donio jasne i obavezujuće odluke kojima je 9. januar proglašen neustavnim kao Dan Republike Srpske. I pored toga, vlasti u ovom entitetu godinama nastavljaju s obilježavanjem tog datuma, ignorišući odluke najviše sudske instance u državi i dovodeći u pitanje vladavinu prava i poštivanje ustavnog poretka Bosne i Hercegovine.
U Banjoj Luci se danas i sutra, 8. i 9. januara, nizom manifestacija obilježava neustavni Dan Republike Srpske. Tim povodom Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske najavilo je pojačane sigurnosne mjere, uključujući dvodnevnu blokadu saobraćaja u užem centru grada. Građani su obaviješteni o privremenoj obustavi kretanja vozila na više ključnih saobraćajnica, što je već postala uobičajena praksa tokom obilježavanja ovog datuma.
Prema zvaničnom programu, današnje aktivnosti započele su u jutarnjim satima polaganjem vijenaca na više lokacija koje vlasti Republike Srpske označavaju kao mjesta od posebnog značaja. U 10 sati planirano je polaganje vijenaca na groblju Sveti Pantelija, dok je sat kasnije predviđeno odavanje počasti na Trgu palih boraca Narodnooslobodilačkog rata. Program se nastavlja u podnevnim satima, kada će delegacije položiti vijence na Gradskom groblju na Pobrđu, a potom i na Spomen-obilježju 12 beba.
Centralni događaj prvog dana obilježavanja zakazan je za 15 sati, kada je planirano svečano otkrivanje Centralnog spomen-obilježja borcima iz perioda 1991–1995. godine, smještenog na Trgu srpskih junaka. U večernjim satima, u Sportskoj dvorani „Borik“, održat će se svečana akademija, dok je za kraj dana najavljen svečani prijem u sjedištu Vlade Republike Srpske.
Obilježavanje se nastavlja i u petak, 9. januara. Program tog dana započinje liturgijom u Hramu Hrista Spasitelja u 9 sati, dok je za podne najavljen svečani defile na Trgu Krajine, u organizaciji Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske. Defile policijskih i drugih entitetskih struktura godinama izaziva oštre reakcije dijela javnosti, posebno zbog njegove simbolike i poruka koje se šalju unutar i van Bosne i Hercegovine.
Uprkos kontinuiranom obilježavanju, pravni status 9. januara ostaje nepromijenjen. Prema važećem Ustavu Bosne i Hercegovine, zakonima države i odlukama Ustavnog suda, Republika Srpska nema pravni kontinuitet s paradržavnom tvorevinom koja je proglašena 1992. godine i koja je prestala postojati potpisivanjem Dejtonskog mirovnog sporazuma. Upravo zbog toga, Ustavni sud je zaključio da obilježavanje 9. januara diskriminira nesrpsko stanovništvo i nije u skladu s ustavnim načelima ravnopravnosti i jednakosti građana.
Posebnu pažnju izazvala je najava dolaska premijera Republike Srbije Đure Macuta u Bosnu i Hercegovinu. On je potvrdio da će danas, 8. januara, prisustvovati svečanoj akademiji u Banjoj Luci. Ambasada Srbije je o njegovom dolasku zvanično obavijestila Ministarstvo vanjskih poslova BiH. Macut će u Banju Luku doputovati avionom Vlade Srbije, a za sada nema potvrde da li će učestvovati i u svečanom defileu planiranom za 9. januar.
Ovim dolaskom nastavljena je dugogodišnja praksa zvaničnika Republike Srbije da prisustvom manifestacijama povodom 9. januara daju političku podršku vlastima Republike Srpske, uprkos jasnim odlukama pravosudnih institucija Bosne i Hercegovine. Prošle godine svečanoj akademiji u Banjoj Luci prisustvovali su predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, predsjednica Narodne skupštine Srbije Ana Brnabić, kao i tadašnji premijer Miloš Vučević.
Takvi potezi redovno izazivaju reakcije u domaćoj i međunarodnoj javnosti, jer se tumače kao miješanje u unutrašnje stvari Bosne i Hercegovine i podrivanje njenog ustavnog poretka. Uprkos tome, obilježavanje 9. januara ostaje snažan politički simbol za vlasti Republike Srpske, koji se, po svemu sudeći, neće mijenjati bez ozbiljnijih političkih i institucionalnih pritisaka.
